Ktetaichinh’s Blog

January 5, 2010

‘Không thể chấp nhận giá độc quyền nhảy vọt cho ngành điện”- Ledangdoanh

Cho đến nay, câu chuyện đàm phán giá bán than cho điện vẫn còn chưa ngã ngũ”, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế đã trao đổi với VietNamNet xung quanh câu chuyện này.

PV:  Thưa ông, ông đánh giá thế nào về những lình xình xung quanh câu chuyện than tăng giá cho điện quá cao? Cái gốc vấn đề có phải là vì than muốn tối đa hóa lợi nhuận?

Than muốn nâng giá là muốn đảm bảo giá thành và lợi nhuận của mình. Đó là điều có thể hiểu và

Mô tả ảnh.
Tiến sĩ Lê Đăng Doanh. (Ảnh: Phan Hùng)

thông cảm được.

Tuy nhiên, điều chỉnh giá bao giờ cũng là một quá trình mà ở đó, sẽ dẫn tới có người được lợi, có người lại chịu thiệt. Thế thì ở đây, phải có sự tính toán có hệ thống.

Than là tài nguyên quốc gia, việc khai thác tài nguyên này lại giao cho một tập đoàn Nhà nước làm. Trong khi đó, ngành điện là ngành sử dụng nhiều than, nhưng lại bị kiểm soát về giá bán ra.

Khi chúng ta áp dụng cơ chế thị trường đối với một sản phẩm như vậy, bán cho một ngành bị kiểm soát giá thì chúng ta có thể thấy ngay là, chuỗi chị trường hóa đó đang bị chặn lại.

Muốn thế, phải xử lý khâu mà hiện nay, đang còn tắc nghẽn. Đó chính là khâu giá điện. Phải xem năm 2010, giá điện có thực sự được thị trường hóa như chỉ đạo ban đầu của Chính phủ hay không và thị trường hóa như thế nào?

– Tuy nhiên, cái lý mà TKV đưa ra là phải theo chỉ đạo của Chính phủ, năm 2010, giá than bán cho điện phải theo thị trường. Điểm nào cần lưu ý nhất khi thực hiện chính sách này?

Mô tả ảnh.
Giá điện có thể gây sốc nếu giá than cũng “gây sốc”. (Ảnh: EVN)

Bài toán thị trường hóa về giá cả của hai mặt hàng than – điện này là hết sức phức tạp. Trên thế giới, ở những nền kinh tế thị trường nhiều kinh nghiệm như Anh, Úc thì việc kiểm soát giá cả của các công ty độc quyền, dù là tư nhân hay Nhà nước thì đều là một việc làm hết sức khó khăn và kém hiệu quả.

Tôi đã có dịp gặp và thảo luận hai cơ quan phụ trách thị trường hóa ở Úc, Anh thì họ đều nói, họ đã đầu tư vào công việc đó hàng trăm nghìn USD, rồi tính toán, cãi cọ, gây sức ép, nhưng rồi vẫn không có cách gì cho kết quả khả quan hơn.

Khi mà, đó là những công ty có vị trí độc quyền, theo kiểu, nếu tôi “ngừng” cung cấp hàng thì anh “chết”. Đó là thế mạnh của ngành than đối với điện hiện nay.

Cho nên, tôi cho là, việc thị trường hóa giá điện cho than phải có lộ trình hợp lý hơn, và phù hợp hơn với nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Tôi đề nghị Chính phủ hãy lập một hội đồng độc lập, bao gồm hiệp hội năng lượng, hiệp hội khoa học kỹ thuật và các chuyên gia ngành để có thể xem xét đề nghị của ngành than, ngành điện và đưa ra một kiến nghị độc lập.

– Thưa ông, năm ngoái, người dân đã sốc khi mà giá điện tưởng tăng 15-20% và sau đó, đã được chỉ đạo là chỉ tăng dưới 10%. Nay, nếu như giá điện tăng 17% theo giá than, vượt 4 phuơng án của EVN, thì ông đánh giá hệ lụy thế nào?

Theo TKV, chủ trương thị trường hóa giá than bán cho các hộ tiêu dùng lớn gồm điện, giấy, xi  măng và phân bón bắt đầu thực hiện từ năm 2007.

Tuy nhiên, riêng giá than bán cho điện là thực hiện theo lộ trình điều chỉnh giá điện tới giá thị trường.

Từ năm 2007 đến nay, giá bán than hiện nay cho điện mới được điều chỉnh 1 lần duy nhất, tăng 27% vào cuối năm 2009, nhưng vẫn chỉ bằng 51-53% giá thành.

Để xử lý vấn đề này, không thể nào có một cách thức thị trường hóa về giá than mà lại theo kiểu nhảy vọt lên được, lên tận 149% so với giá cũ.

Một việc đã bị nén lại trong nhiều năm như giá than bán cho điện toàn thấp hơn giá thành, bây giờ qua một đêm, nâng lên 149%  đó là điều rất không lô-gíc. Sau đó, kéo theo là giá điện cũng tăng nhảy vọt!

Điều đó chắc chắc sẽ tác động rất tiêu cực đối với nền kinh tế Việt Nam.  Nguy cơ lạm phát cao quay trở lại vẫn còn đang rình rập và đó là một hiện thực.

Nếu nâng giá than và kéo theo là giá điện như thế, nó sẽ là một cú hích lớn để đẩy mặt bằng giá của năm 2010 lên cao hơn nữa.

Trong kinh tế học, có những công thức, mô hình cho phép tính toán, làm rõ được việc than tăng bao nhiêu thì điện tăng bao nhiêu, qua đó, nó tác động làm tăng giá thành từng ngành công nghiệp, du lịch… như thế nào?

Các cơ quan có thể dễ dàng tính toán khá chính xác về tác động của giá than, giá điện tới mặt bằng giá cả hàng hóa. Và khi đó, sẽ thấy rõ là không thể chấp nhận được việc tăng giá đột biến.

Trong nền kinh tế, mọi sự biến động dù là tăng, hay giảm như vậy đều là không bình thường, và đều phải trả giá cả.

Vấn đề là bây giờ, các tập đoàn, bộ ngành hãy nhìn từ lợi ích của nền kinh tế quốc dân hiện nay mà đặt ra một lộ trình cho giá than, giá điện phù hợp.

– Thưa ông, với lý do cần vốn đầu tư, tỷ suất lợi nhuận của TKV lên tới 26% trong khi, điện có 5%. Ông nghĩ sao về con số này?

Tôi nghĩ rằng, than là tài nguyên đất nước và được Chính phủ  giao cho TKV khai thác, sử dụng. Thế thì, nó phải là đem lại lợi ích chung cho đất nước chứ không phải để mưu cầu lợi nhuận cho riêng mình. Nếu như, lợi nhuận mà là hai mươi mấy phần trăm, mà lại là lợi nhuận của ngành độc quyền thì cần xem xét nghiêm túc.

Nếu một tập đoàn mà khai thác tài nguyên ở vị thế độc quyền, nâng giá cao như vậy thì nói nôm na, khác nào đi bắt bí người ta.

Dù không phải là một chuyên gia về năng lượng, về giá cả thì với một người dân bình thường, cũng sẽ thấy nâng giá tới 147% là không thể nào chấp nhận được. Nếu ai cũng vì cái gọi là “thị trường hóa” mà nâng giá như thế thì nền kinh tế, đời sống xã hội sẽ thế nào?

Bài toán này phải được xử lý có tính hệ thống, có nhãn quan toàn cục, xuất phát từ tính trách nhiệm đối với xã hội, với bối cảnh kinh tế hiện nay.

Theo tôi, trong câu chuyện này, nếu các bộ cứ để hai bên tự đối thoại với nhau thì sẽ rất khó đi đến thống nhất vấn đề.

Trách nhiệm điều hòa lợi ích này là Nhà nước. Làm việc này tốt nhất là hãy minh bạch mọi thứ, có hội đồng giám định độc lập gồm các chuyên gia về năng lượng, giá cả, khoa học kỹ thuật. Hội đồng ấy sẽ xem là giá thành than có hợp lý không, tỷ suất lợi nhuận như vậy có hợp lý không?

Từ đó, có các hướng dẫn về thông số lợi nhuận, cân bằng giữa các ngành với nhau sao cho hợp lý. Một việc đã bị dồn nén nhiều năm thì không thể 1 lần giải quyết là xong, mà phải có lộ trình.

  • Phạm Huyền (thực hiện)
TrackBack URI

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: